Korte historiek KunstDoel-Outside project
Aan dit brede solidariteitsproject met het met afbraak bedreigde polderdorp Doel namen kunstenaars deel van alle rangen en standen: van eerstejaarsstudenten uit het deeltijds kunstonderwijs tot internationale namen zoals Fred Bervoets en Michelangelo Pistoletto, die spontaan een werk pleegden tijdens een bezoek aan Doel. Het project is op minder dan drie maanden tijd tot stand gekomen. Voor KunstDoel is deze positieve en snelle respons van de artistieke gemeenschap op onze oproep een bewijs dat de onnodige afbraak van een uniek dorp bij velen een gevoelige snaar heeft geraakt en dat de KunstDoelgedachte -- niet afbreken zonder dwingende noodzaak en in de tussentijd een mooie invulling geven aan wat er van het dorp overblijft -- bij bredere lagen van de bevolking begint aan te slaan. Momenteel lopen er nog steeds nieuwe inschrijvingen binnen of krijgen we voorstellen van kunstenaars die in de toekomst in Doel iets willen komen doen.
De beelden waarop televisiekijkend Vlaanderen kort voor de lancering van het project getrakteerd werd -- met o.a. eind januari de afbraak van het voormalige restaurant Saeftinghe, in een vroeger leven nog de tramstatie van Doel, en in de daaropvolgende weken de sloop van historische gebouwen in de nog bewoonde Camermanstraat, de statige hoofdstraat van het dorp -- waren inderdaad moeilijk te verteren in de huidige context van financiële crisis en economische terugval….. "Waarom nu afbreken?", vroeg een steeds grotere groep mensen zich af.
Onze oproep om vensters van leegstaande huizen terug te "bevolken" met kunst werd begin maart verstuurd naar individuele kunstenaars die op de website van bamart (www.bamart.be) voorkomen en naar de kunstacademies (dagonderwijs en DKO) van Oost-Vlaanderen en Antwerpen. Op enkele weken tijd stroomden via de website tientallen reacties binnen.
Dirk Baeten, een van de eerste inschrijvers, leende ons gratis en voor niets een aluminium stelling uit voor de volledige duur van het project. Enkele dagen na de lancering verschenen de eerste kunstenaars al met meters in het dorp om een raam te kiezen en meteen op te meten. Mat Jongenelen, een Nederlands kunstenaar die vorige zomer tentoon gesteld heeft in gemeenschapscentrum De Doolen, zakte regelmatig met zijn camper enkele dagen af naar Doel om ons met raad en daad bij te staan. Eind maart verscheen het eerste werk al in het straatbeeld: een schilderij van 180x180, ter plaatse gemaakt door drie enthousiaste studenten van St.-Lucas Antwerpen.
Jammer genoeg volgde op deze hartverwarmende start al snel een eerste ontnuchterende confrontatie met de harde werkelijkheid van Doel: twee weken later, in het weekend van 11 april, werd dit eerste Outside kunstwerk door onverlaten gestolen… De jonge makers ervan lieten zich echter niet uit het lood slaan. In een reactie op de diefstal schreef Diederik Jeangout aan een journaliste van Gazet van Antwerpen: "Ook al is ons werk lafhartig gestolen, het idee erachter leeft voort. Is misschien daardoor wel sterker geworden. (…) Het is zoals het altijd al is geweest. Doel krijgt weer een slag toegediend, maar komt daar sterk(er) uit en vecht even hard door". Ondertussen heeft dit gemotiveerde St.-Lucas trio al meerdere huizen in het dorp met hun kunst bevoogd.
In april namen veel kunstenaars het risico van diefstal en vandalisme voor lief en werden er verschillende nieuwe werken geïnstalleerd. Eind april sloegen vandalen echter opnieuw toe en verdween er een tweede kunstwerk -- een installatie met in vloeibaar porselein gedrenkte kledingstukken van Kristien Van Poucke. KunstDoel zat met deze diefstallen erg verveeld, maar hield eraan -- weliswaar met een klein hartje -- de deelnemende kunstenaars van deze wandaden op de hoogte te stellen. Opnieuw kregen we bemoedigende reacties die ons overtuigden het niet op te geven. Kunstenaar Erik Windey: "Dit is natuurlijk erg. Maar bij elke tentoonstelling van in-situ werk duikt dit probleem op: werken worden beschadigd, gestolen... In een context als Doel is dit zeker het geval. Meningen komen dwars tegenover elkaar te staan, de sociale context brokkelt af... het hoort bijna bij de essentie van een werk dat je in deze context plaatst dat er 'iets' mee gebeurt. (…) Wat er met deze werken gebeurt is betekenisvol. (…) Ik hou er rekening mee dat mijn werk gestolen, beschadigd, vernield wordt .. Het zou getuigen van groot cynisme mocht het (kunst)werk beter beschermd worden dan het dorp dat wordt afgebroken".
De kunstenaars moesten echter niet alleen rekening houden met vandalisme, maar ook met het geborneerde afbraakcynisme van de overheid. Verschillende kunstenaars die vensters hadden gereserveerd in de Camermanstraat, zagen zich genoodzaakt naar andere locaties te verhuizen omdat hun straat in maart aan een versneld tempo werd afgebroken. Zo heeft het vierluik "Doel-bewust" dat de Brasschaatse kunstenares Catharina De Laedt op een zondag installeerde op de bovenverdieping van hotel Europe maar anderhalve dag gehangen. De dinsdag daarop verdween hotel Europe onder de sloophamer. De kunstwerken konden gelukkig gerecupereerd worden en prijken nu op het voormalige bankgebouw in de Pastorijstraat nr. 23. Pechvogel Erik Olaerts, die het historische Camermanhuis met zijn foto's wilde bevoogden, moest tot twee keer toe verhuizen. Zijn uitwijklocatie in de Visserstraat ging eind april, net voor de afkondiging van het sloopverbod door het Hof van Beroep, op de valreep tegen de vlakte. En zo verging het verschillende kunstenaars…
Dit zijn slechts de meest frappante voorvallen die zich sinds de start van het KunstDoel-Outside project hebben voorgedaan. Zij tonen echter aan dat dit geen conventioneel, rustig voortkabbelend kunstproject is geweest, maar dat het integendeel dikwijls varen was op erg zwaar water.
De opening van "Doel openluchtmuseum" aanstaande zondag om 14 uur is slechts mogelijk dankzij de inzet en volharding van alle deelnemende kunstenaars. KunstDoel en de resterende dorpsbewoners zijn hen hier erg dankbaar voor. Verscheidene dorpsbewoners zegden ontroerd te zijn door deze warme blijken van onbaatzuchtige solidariteit.